Historisch Museum “De Tien Malen”
Tijdelijke Expositie - 2
Marguerite Wildenhain-Friedländer (1896-1985)
“100 jaar Bauhaus” Van “Bauhaus” naar “De Tien Malen” Het Duitse Opleidingsinstituut Bauhaus te Weimar, later te Dessau, bestond slechts veertien jaar, maar is desondanks een begrip geworden. Door het Bauhaus werd moderne kunst ontwikkeld. Deze was strak van lijn, eenvoudig van vorm en functioneel. Het onderwijs was verdeeld in afdelingen. Zo was er een afdeling voor schilderen, beeldhouwen en architectuur. Daarnaast waren er afdelingen voor keramiek, textiel, metaal- en glasbewerking enz. Centraal stond hierbij de combinatie van kunst en ambacht. Vanaf het begin waren de opdrachten van studenten een belangrijke bron van inkomsten. In totaal hebben 1400 studenten uit 29 landen er onderwijs gevolgd.De kunstenaars en architecten, die les gaven aan het Bauhaus - zoals Paul Klee en Ludwig Mies van der Rohe - alsmede studenten zorgden ook na de sluiting van de academie voor verdere verspreiding van de ideeën van het Bauhaus. Eén van de bekendste studenten was: pottenbakker Marguerite Friedländer. De nationaalsocialisten eisten in 1933 de sluiting van de academie. Ook in Nederland waren meubelen, handgeweven stoffen, aardewerk etc. te koop in woon-designwinkels zoals Metz & Co. Marguerite Wildenhain-Friedländer (1896-1985) Marguerite studeerde ongeveer vijf jaar aan het Bauhaus. Haar leermeesters waren de beeldhouwer Gerhard Marcks en de pottenbakker Max Krehan. In 1926 verliet zij de opleiding met het diploma meester-pottenbakker en verhuisde naar Halle, waar ze werd benoemd tot hoofd van de keramiekafdeling van de kunstschool Burg Giebichenstein. Daar trouwde ze met één van haar leerlingen, de jongere keramisch kunstenaar Franz Rudolf Wildenhain (1905-1980). Toen de nationaalsocialisten in 1933 aan de macht kwamen, ontvluchtte het echtpaar Duitsland vanwege haar Joodse achtergrond. Ze vestigden zich in het Nederlandse Putten, waar zij aardewerkfabriek “Het Kruikje” begonnen. Zij bleven daar tot 1940 wonen en werken. Kort voor de inval van de Duitsers wilde het paar naar de Verenigde Staten emigreren, maar Franz kreeg geen toestemming het land te verlaten. Marguerite emigreerde alleen en Franz gaf tot 1942 les aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam en moest daarna in dienst bij het Duitse leger. Amerika en Pond Farm Na een periode van oriëntatie vestigde Marguerite zich begin jaren veertig in Pond Farm, een kunstenaarskolonie ongeveer 75 mijl ten noorden van San Francisco. Door het verkrijgen van de Amerikaanse nationaliteit in 1947 vond Marguerite eindelijk middelen om Franz te laten overkomen. Gaandeweg werd duidelijk dat het huwelijk van Marguerite en Franz geen stand kon houden. Franz kreeg een aanstelling in New York en Marguerite bleef les geven aan haar eigen school met 20 of meer studenten per jaar. Zij gaf lezingen door de hele Verenigde Staten en ondernam solo-expedities naar Zuid- en Midden-Amerika, Europa en het Midden-Oosten. Na haar dood zijn de terreinen en gebouwen van Pond Farm bewaard gebleven en maken deel uit van California State Parks. Zij schreef drie invloed- rijke boeken over keramiek: Pottery, Form and Expression (1959), The Invisible Core: A Potter’s Life and Thoughts (1973), …that we look and see: An Admirer Looks at the Indians (1979). “Het Kruikje” In 1933 startten Marguerite en Franz pottenbakkerij “Het Kruikje” (voorheen kunstaardewerkfabriek “De Lilliputter”). Het Kruikje werd snel bekend in Nederland. Er waren ongeveer vijf tentoonstellingen met alleen eigen werk in zeven jaar: drie in Den Haag, een in Rotterdam en een in Schiedam. In 1937 vond de Wereldtentoonstelling Kunst en Techniek plaats in Parijs. Het theeservies Five o’Clock in opdracht van de Nederlandse regering door Marguerite ontworpen en vervaardigd door De Sphinx in Maastricht, kreeg een tweede prijs. In Putten draaiden Marguerite en Franz veelal gebruiksaardewerk in voornamelijk aardtinten en met weinig versiering (zie vitrine). Hun werk uit de naoorlogse periode laat een heel ander beeld zien met veel ingekraste versieringen. ”Het Kruikje” in Historisch Museum “De Tien Malen” In 1999 organiseerden Henny en Cees Schaap ter gelegenheid van de opening van Historisch Museum “De Tien Malen” een tentoonstelling met keramiek van “Het Kruikje”. Zij hadden reeds zelf enkele objecten verzameld. Van inwoners uit Putten kreeg het museum tijdelijk enkele stuks in bruikleen alsmede van het echtpaar De Vries-Snoek. Erik de Vries (1912-2004) is één van de belangrijkste pioniers van de Nederlandse televisie geweest. Hans Snoek (1910-2001) was danseres, danspedagoge en oprichtster van het Scapinoballet. Na hun overlijden kwam bijna de gehel collectie van “Het Kruikje”, conform hun laatste wilsbeschikking, in het bezit van Hisorisch Museum “De Tien Malen”
Marguerite Wildenhain-Friedländer (1896-1985) Franz Rudolf Wildenhain (1905-1980) Aardewerkfabriek "Het Kruikje" te Putten Marguerite in haar studio, met een collectie van haar werk